مطالعات راهبردی مالی و بانکی

چکیده هدف: گذار به اقتصاد دانش‌بنیان نیازمند نظام تأمین مالی متناسب با ماهیت شرکت‌های دانش‌بنیان است؛ شرکت‌هایی که با وجود تشکیل بیش از ۱۱ درصد بنگاه‌های اقتصادی فعال کشور، تنها ۴.۸ درصد از تسهیلات شبکه بانکی (۱۴۰۲) را دریافت کرده‌اند و سهم بانک سپه (۲.۲ درصد) به‌مراتب کمتر از بانک‌های همتراز است؛ امری که از یک «شکاف تأمین مالی» پرده برمی‌دارد. هدف این پژوهش، آسیب‌شناسی نقش نظام بانکی ایران با تمرکز بر بانک سپه، شناسایی چالش‌های ساختاری، رفتاری و زمینه‌ای پیش‌روی آن در ایفای نقش مؤثر در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان، و ارائه راه‌کارهای سیاستی متناسب است.
روش‌شناسی پژوهش: پژوهش از حیث هدف، کاربردی‌-توسعه‌ای و از حیث روش، کیفی‌-تفسیری با راهبرد مطالعه موردی توصیفی‌-تحلیلی است. داده‌ها با تکیه بر اصل مثلث‌سازی از سه منبع مکمل (تحلیل اسنادی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و جلسات گروه کانونی) گرد آمد و با روش تحلیل مضمون و در چارچوب «مدل سه‌شاخگی» میرزائی اهرنجانی (عوامل ساختاری، رفتاری و زمینه‌ای) تحلیل شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام و اعتبار یافته‌ها از طریق مثلث‌سازی، بازبینی مشارکت‌کنندگان و کدگذاری مستقل تأمین شد.
یافته ها: آسیب‌های نظام بانکی در حوزه دانش‌بنیان پدیده‌ای تک‌علتی نیست، بلکه برآیند شبکه‌ای علّی‌-معلولی از سه دسته عامل است: عوامل ساختاری (ابهام راهبردی پساادغام، یکسانی رویه‌های اعتبارسنجی و محدودیت پذیرش دارایی فکری به‌عنوان وثیقه)؛ عوامل رفتاری (خطرگریزی نهادینه‌شده، انتظار بازدهی کوتاه‌مدت، تمایل به بنگاه‌داری و عدم‌تقارن اطلاعات)؛ و عوامل زمینه‌ای (چارچوب قانونی سخت‌گیرانه، فاصله متن قانون با عمل بانکی، بی‌ثباتی اقتصاد کلان و تحریم‌ها). یافته‌ها نشان می‌دهد چالش بنیادین «نهادی‌-فرایندی» است نه «منبع‌محور».
اصالت/ارزش افزوده علمی: این پژوهش نخستین آسیب‌شناسی نظام‌مند یک بانک خاص ایرانی (بانک سپه) در حوزه دانش‌بنیان با چارچوب سه‌شاخگی است که تحلیل کلان را به سطح خرد سازمانی می‌برد و با لحاظ‌کردن متغیر «ادغام بانک‌های نیروهای مسلح (۱۳۹۸)»، مجموعه‌ای از پیشنهادهای سیاستی هم‌زمان در سه لایه ساختاری، رفتاری و زمینه‌ای ارائه می‌دهد.

چکیده هدف: توکنیزه‌سازی اوراق قرضه با وعده افزایش نقدینگی و کاهش هزینه‌ها همراه بوده، اما ادبیات موجود پراکنده و متعارض است. هدف این پژوهش، یکپارچه‌سازی نظام‌مند یافته‌ها و ارائه تحلیلی کل‌نگر از مزایا، موانع و تأثیرات ساختاری توکنیزه‌سازی بر بازار اوراق قرضه است. چارچوب تحلیلی این پژوهش می‌تواند برای بررسی چالش‌های توکنیزه‌سازی ابزارهای شرعی نظیر صکوک و اوراق مشارکت نیز به کار رود.
روش‌شناسی پژوهش: با روش فراترکیب و الگوی سندلوسکی و باروسو، ۲۵ مقاله با ابزار CASP ارزیابی و از طریق سنتز موضوعی در سه مرحله ترکیب شدند. پایایی با ضریب کاپا، همبستگی درون‌رده‌ای و پنل خبرگان تأیید گردید.
یافته‌ها: سه مضمون فراگیر استخراج شد: (۱) مزایای عملی شامل کاهش زمان تسویه و هزینه‌های تراکنش، هرچند افزایش نقدینگی محقق نشده است؛ (۲) هزارتوی نظارتی شامل ابهامات حقوقی و پراکندگی چارچوب‌ها که چرخه معیوب عدم قطعیت می‌آفریند؛ (۳) تکامل ساختاری بازار که پارادوکسی اساسی را نشان می‌دهد: فناوری غیرمتمرکز واسطه‌ها را حذف نکرده، بلکه در مدل‌های هیبریدی بازآفرینی کرده است. تحلیل تطبیقی با بازار ایران، پیچیدگی مضاعف نظارت دووجهی (مالی و شرعی) را آشکار ساخته و ضرورت محیط آزمون تنظیم‌گری فقهی-فناورانه را برجسته می‌کند..
اصالت: این مطالعه برای نخستین بار سه جریان کارایی، نظارت و ساختار فنی را در چارچوبی یکپارچه تلفیق کرده و پارادوکس حاکمیت را کشف می‌کند. این نوآوری نظری، با تبیین تکامل هیبریدی بازارها، نقشه راهی برای سیاست‌گذاران بازارهای متعارف و مالی اسلامی فراهم می‌آورد.

چکیده هدف: امروزه برخی از محققان معتقدند که نوسانات نرخ ارز باعث کاهش ورود گردشگران می‌شود؛ بنابراین، هدف از تحقیق حاضر بررسی تاثیر نوسانات نرخ ارز بر جریان گردشگری در اقتصاد ایران در دوره زمانی سه‌ماهه اول 1390 تا سه‌ماهه چهارم 1400 تبیین گردید.
روش‌شناسی پژوهش: در اغلب تحقیقات گذشته از انحراف معیار میانگین متحرک لگاریتم نرخ ارز به‌عنوان معیاری جهت محاسبه نوسانات نرخ ارز استفاده شده است، اما در این تحقیق معیار جدیدی برای ارزیابی نوسانات نرخ ارز منظور گردید. روش تحقیق مورداستفاده مبتنی بر نظریه هم انباشتگی، جمله تصحیح خطای معیار نوسانات نرخ ارز با استفاده از مدل اقتصادسنجی خودرگرسیون توزیع شده با وقفه (ARDL) برای هم انباشتگی می‌باشد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد: 1- علاوه بر جاذبه‌های بازدید از کشورها، همان‌طور که انتظار می‌رود نسبت تولید ناخالص داخلی سرانه به قیمت‌های نسبی، تاثیر مثبت و معناداری بر جریان گردشگری  دارد، 2- ضریب قیمت‌های نسبی در بیشتر موارد منفی و معنادار است، به این معنی که سطح قیمت نسبی بین کشور مبدا و مقصد اثر مهم و منفی دارد و 3- نوسانات نرخ ارز بر جریان گردشگری و ورود گردشگران تاثیر زیادی دارد.
اصالت/ارزش‌افزوده علمی: نوسانات نرخ ارز بر ورود گردشگران خارجی به ایران اثر منفی و معنی‌داری دارد؛ بنابراین، لازم است که سیاست‌گذاران در طراحی تدابیر سیاستی خود این مقوله را درنظر بگیرند. اگرچه در سال‌های اخیر با افزایش نرخ ارز، انتظار افزایش ورود تعداد قابل‌توجهی گردشگر خارجی به ایران می‌رود، اما افزایش نرخ تورم در سال‌های اخیر، مزیت ارزان بودن مسافرت به ایران را به خاطر افزایش نرخ ارز از بین برده است.

چکیده هدف: سرعت بالای تغییرات فناوری، استفاده هر چه گسترده‌تر از هوش مصنوعی را سبب گشته است و صنایع مختلف را بر آن داشته تا در جهت پیشبرد اهداف، افزایش کیفیت و کاهش هزینه‌های خود توجه ویژه‌ای به این پدیده نوظهور داشته باشند. صنعت بانکداری همگام با سایر صنایع در تلاش است تا با به‌کارگیری هوش مصنوعی کیفیت خدمات خود را بهبود و موجبات رضایت مشتریان را فراهم آورد. پژوهش پیش رو با هدف، شناسایی کاربردها، وضعیت کنونی و سناریوهای آینده به‌کارگیری هوش مصنوعی در صنعت بانکداری ایران در افق1410 ارایه شده است.
روش‌شناسی پژوهش: ابتدا با انجام مطالعات کتابخانه‌ای کاربرد هوش مصنوعی در بانکداری احصا و در گام بعد با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، 24 خبره و کارشناس بانکی انتخاب و از طریق مصاحبه ساختار نیافته (عمیق) و با استفاده از نرم‌افزار مکس کیودا وضعیت کنونی کاربرد هوش مصنوعی در بانکداری شناسایی و تحلیل گردید، سپس بر اساس نظر خبرگان و با استفاده از روش جی‌بی‌ان  سناریوهای آینده کاربرد هوش مصنوعی در صنعت بانکداری در افق 1410 ترسیم گردید.
یافته‌ها: بنا‌‌بر یافته‌ها، در حال حاضر در سه فرآیند، امنیت و جلوگیری از تقلب، ریسک اعتباری و شناسایی فعالیت‌های پولشویی و تامین مالی تروریسم از هوش مصنوعی بهره گرفته می‌شود و بیشترین کاربرد در حوزه امنیت و جلوگیری از تقلب است. همچنین، بر پایه دو عدم‌قطعیت اصلی، فعالیت بین‌المللی بانک و حمایت مدیران ارشد، چهار سناریوی نفوذ مقتدرانه، توفیق اجباری، رویش در حصر و مرگ خاموش به عنوان سناریوهای آینده کاربرد هوش مصنوعی در صنعت بانکداری در افق 1410 نگاشته شد.
اصالت/ارزش افزوده علمی: در این پژوهش ضمن شناسایی کاربرد هوش مصنوعی در صنعت بانکداری، وضعیت کنونی به‌کارگیری هوش مصنوعی بررسی و آینده کاربرد هوش مصنوعی در صنعت بانکداری ایران در افق 1410 ترسیم گردید.

چکیده هدف: این پژوهش به بررسی تاثیر عوامل پیش‌بین نظیر، زیرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات، سطح تعامل‌پذیری سیستم‌های بانکی، منابع انسانی، منابع مالی و سیاست‌ها و قوانین بر توسعه زیرساخت کلان داده در نظام بانکداری ایران می‌پردازد.
روش‌شناسی پژوهش: داده‌های مورد استفاده از طریق پرسشنامه مبتنی بر مقیاس لیکرت از 104 نفر از کارکنان بانک‌های ملی، صادرات، ملت، تجارت و سپه در استان همدان جمع‌آوری شده است.
یافته‌ها: نتایج آزمون‌های همبستگی نشان می‌دهد که تمامی متغیرهای پیش‌بین به‌طور مثبت و معنادار با زیرساخت کلان داده مرتبط هستند. تحلیل رگرسیون چندگانه نیز نشان می‌دهد که حدود %56 از تغییرات در زیرساخت کلان داده توسط این عوامل توضیح داده می‌شود (R²=0.560). همچنین، پایایی ابزاری مورد استفاده با مقادیر آلفای کرونباخ بین 0.769 تا 0.821 تایید شده است.
اصالت/ارزش افزوده علمی: یافته‌های به‌دست ‌آمده با نتایج مطالعات پیشین داخلی و بین‌المللی همسو بوده و بر اهمیت بهبود زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، ارتقای تعامل‌پذیری سیستم‌ها، تقویت تخصص نیروی انسانی، تخصیص منابع مالی مناسب و تدوین سیاست‌های حمایتی به‌عنوان شروط اساسی توسعه فناوری کلان داده تاکید می‌کند؛ بنابراین، توجه به این عوامل می‌تواند زمینه‌ساز افزایش کارایی و رقابت‌پذیری نظام بانکی ایران در عرصه دیجیتال گردد.

چکیده این پژوهش بر اساس روش مبتنی بر منطق به تجزیه‌وتحلیل مالی دوپونت از عملکرد تجاری 30 شرکت بزرگ بازار سرمایه تهران برای دوره زمانی 1398 الی 1400 پرداخته است. در این پژوهش با استفاده از مدل ریاضی به تجمیع منطقی مولفه‌ها به‌منظور مدل‌سازی الگوهای احتمالی مطابق با مدل‌های تجاری استفاده شده است. هم‌چنین مدل‌های ریاضی به‌دست‌آمده برای محاسبه سطح تحقق الگوهای مشاهده‌شده استفاده گردید. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد که تجمیع منطقی سوای از مدل‌های اقتصادسنجی می‌تواند برای تحلیل عملکرد مالی شرکت‌ها بر اساس نسبت دوپونت مناسب باشد و هم‌چنین از بین شرکت‌های بزرگ بورس اول بانک ملت (با وزن %49)، دوم مخابرات ایران (با وزن %48) و سوم پتروشیمی ‎بوعلی سینا با وزن (%28) بالاترین کیفیت برای سرمایه‌گذاری را بر اساس الویت سرمایه‌گذاری را کسب کردند.

چکیده افشای حسابداری از طریق انتشار گزارش­های مالی سالانه شرکت‌­ها صورت می‌­گیرد. اطلاعات افشاشده باید دارای ویژگی­‌های مناسبی باشد که قابلیت درک برای گروه‌­های استفاده‌کننده را تسهیل نماید. از طرفی اعتبار گزارش‌­های مالی با استخدام حسابرسان مستقل ایجاد می‌­شود که هزینه­‌های حسابرسی قابل‌توجهی را برای دستیابی به این اعتبار ایجاد می‌­کند. خوانایی گزارش‌­های مالی یکی از مسایلی است که بر عملکرد اعتباردهی حسابرس و هزینه‌­های حسابرسی اثرگذار است. به نظر می‌­رسد، گزارش­‌های مالی سالانه پیچیده که خوانایی کم‌تری دارند، باعث افزایش میزان آزمون­‌های موردنظر حسابرسان شوند و برعکس گزارش­‌های مالی با خوانایی بالا، آزمون‌­های اثباتی حسابرس، زمان و هزینه رسیدگی را کاهش دهند. هدف از بررسی پژوهش حاضر ارزیابی اثر خوانایی گزارش‌­های مالی بانک­‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بر حق‌الزحمه حسابرسی طی سال­‌های 1383 تا 1400 است. برای این منظور 10 بانک پذیرفته‌شده طی این سال‌­­ها با روش پنل نامتوازن موردبررسی قرار گرفتند. برای سنجش خوانایی گزارش‌­های مالی از سه شاخص فاگ، فلش و طول گزارش استفاده شد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که خوانایی گزارش‌­های مالی بر حق‌الزحمه حسابرسی اثر دارد، اما حسابرسی نخستین شدت این ارتباط را تقویت نمی‌­کند. هم‌چنین نتایج نشان داد که دوره تصدی حسابرسان نقش تعدیل­گر برای ارتباط خوانایی و حق‌الزحمه‌های حسابرسی ایفا می‌­کند.

چکیده تسهیلات بانکی در واقع همان خروجی‌های اصلی بانک است که از طریق آن نقدینگی جامعه که به‌صورت سرگردان در سطح جامعه قرار گرفته، به مبادی تعریف‌شده و هدفمند اقتصادی تزریق می‌‌شود. در این راستا، یکی از عمده‌ترین مسایلی که تصمیم‌گیرندگان در بانک‌ها با آن مواجه هستند اولویت‌بندی متقاضیان دریافت وام است. از این رو، این پژوهش با هدف شناسایی عوامل موثر و تدوین مدلی برای سنجش ریسک اعتباری مشتریان و تعیین یک الگوریتم مناسب برای اولویت‌بندی متقاضیان در بانک‌ها به‌صورت موردی در بانک سپه انجام شد. در این پژوهش، قضاوت‌های شهودی و نادقیق کارشناسان به‌صورت داده‌های فازی مردد درنظر گرفته شد و یک الگوریتم ساده مبتنی بر فاصله پیشنهاد شد. خروجی الگوریتم پیشنهادی یک رتبه‌بندی دقیق از متقاضیان دریافت تسهیلات بانکی است. مساله مطرح‌شده در این پژوهش یک مساله تصمیم‌گیری است که همواره به‌صورت شهودی انجام می‌شود و تا کنون پژوهشی به ارایه الگوریتم اولویت‌بندی در این زمینه نپرداخته است.

چکیده نوآوری شامل یک فرآیند طولانی است که مملو از عدم قطعیت است و احتمال شکست بالایی دارد. بنابراین، نوآوری شرکتی در مقایسه با سرمایه‌گذاری‌های سنتی با محدودیت‌های تامین مالی جدی‌تری مواجه خواهد شد. در این حالت، افزایش هزینه تامین مالی فرصت سرمایه گذاری شرکت‌ها را کاهش می‌دهد و سپس به طور غیرمستقیم مانع نوآوری شرکت می‌شود. سهامداران همواره به دنبال کسب بازدهی هستند و اگر شرکت‌ها شرایطی را به منظور افزایش تقسیم به وجود آورند، سهامداران بیشتری نسبت به سرمایه‌گذاری اقدام خواهند نمود. باتوجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر به بررسی تاثیر نوآوری و تقسیم سود سهام بر ارزش شرکت در صنایع خودرو و فلزات بورس اوراق بهادار تهران طی سال های 1396 الی 1400 پرداخته شده است. روش پژوهش از نوع همبستگی بر اساس آزمون رگرسیون و مبتنی بر داده های پنل می‌باشد؛ که در این راستا جامعه آماری این پژوهش، متشکل از کلیه صنایع خودرو و فلزات پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است که به روش حذف سیستماتیک 27 شرکت انتخاب گردید. نتایج این پژوهش در خصوص فرضیه اول نشان میدهد که نوآوری بر ارزش شرکت تأثیر مستقیم و معناداری دارد. همچنین تجزیه و تحلیل در خصوص فرضیه دوم نشان داد که تقسیم سود سهام بر ارزش شرکت تأثیر مستقیم و معناداری دارد.